Jeszcze kilkadziesiąt lat temu zachwycała kuracjuszy przyjeżdżających do Szczawnicy i należała do najbardziej eleganckich willi uzdrowiska. Dziś dawna willa „Boży Dar” przy ulicy Zdrojowej stoi opuszczona i niszczeje z roku na rok. Zrujnowany budynek skrywa jednak niezwykłą historię sięgającą XIX wieku – a mieszkańcy coraz częściej zadają sobie jedno pytanie: czy ta zapomniana perełka architektury podzieli los innych ruin, czy może jeszcze odzyska dawny blask?
Willa „Boży Dar” powstała w 1870 r. jako luksusowa, drewniana willa uzdrowiskowa Szczawnicy
Zbudowali ją pochodzący ze Słowacji Wejersowie, którzy nadali obiektowi pierwotną nazwę „Bożydar” (łac. Deus donum – „Dar Boży”). Po I wojnie światowej obiekt rozbudowano (dodano ozdobne balkony) i wykorzystywano jako pensjonat.
W latach 1950–1989 willa należała do Państwowego Przedsiębiorstwa Uzdrowisko Szczawnica i funkcjonowała jako sanatorium i pensjonat dla kuracjuszy. Od końca lat 80. XX w. budynek stoi opuszczony i popada w ruinę. Obiekt wpisano do gminnej ewidencji zabytków Szczawnicy (nr ewid. 1307) lecz brak mu ochrony na poziomie krajowym.
Historia willi Boży Dar
Willa Boży Dar (ul. Zdrojowa 23) została wzniesiona w 1870 r. na potrzeby uzdrowiska wczesno modernistycznej Szczawnicy. Pierwotnie należała do słowackiej rodziny Wejersów, która nadała jej nazwę „Bożydar”. W okresie międzywojennym (lata 20. XX w.) willa nosiła nazwę „Bożydar” i została rozbudowana przez właścicieli – dobudowano ozdobne, ażurowe balkony. Po II wojnie światowej obiekt przejął zakład uzdrowiskowy – od lat 50. (lub wcześniej) pełnił funkcję sanatorium „Boży Dar” (pensjonatu dla kuracjuszy).
W czasach PRL budynek znajdował się w zasobach Państwowego Przedsiębiorstwa Uzdrowisko Szczawnica. Pod koniec lat 80. XX w. pensjonat zamknięto i willa została opuszczona. Od tej pory budynek popada w coraz większą ruinę. Dokładne dane o kolejnych właścicielach czy prawa własności po 1989 r. nie są publicznie dostępne.
Architektura willi Boży Dar
Budynek ma dwuspadowy dach i piętrowe skrzydła z ozdobnymi gankami. Willa „Boży Dar” stanowi przykład późno‑XIX‑wiecznej, drewnianej architektury uzdrowiskowej Pienin. Jest to budynek murowano‑drewniany o konstrukcji zrębowej, dwupiętrowy (część środkowa) z parterowymi przybudówkami bocznymi. Elewacje wykończono drewnianymi panelami i dekoracyjnymi detalami – na parterze znajduje się podmurówka, a powyżej ściany oszalowano deskami. Dachy dwuspadowe (nad częścią główną) i namiotowe (nad wieżyczką schodową) pokryto gontem lub dachówką ceramiczną, typową dla wili karpackich. W latach 20. XX w. dobudowano ozdobne balkony na piętrze, z ażurowymi balustradami i wspornikami – cecha charakterystyczna dla drewnianych wili uzdrowiskowych tamtego okresu.
Architektura willi wpisuje się w malowniczy nurt architektury uzdrowiskowej Szczawnicy – podobnie jak bliźniaczo położona willa „Danusia”, obiekt ma bogato zdobione detale drewniane i harmonijną formę na planie prostokąta.
Znaczenie kulturowe i turystyczne
Usytuowanie przy ul. Zdrojowej – głównej drodze prowadzącej z Placu Dietla w górę uzdrowiska – świadczyło o prestiżu budynku. W bezpośrednim sąsiedztwie „Bożego Daru” mieściły się najważniejsze obiekty uzdrowiskowe (park Górny, pierwotna pijalnia, sanatorium „Budowlani”). Współcześnie willa uważana jest za wartościowy element dziedzictwa drewnianego uzdrowiska. Badacze podkreślają, że drewniane wille uzdrowiskowe Szczawnicy – mimo że często nie są dziś użytkowane – stanowią „każda duże znaczenie dla tożsamości i bogactwa kulturowego” regionu. W praktyce „Boży Dar” jest chętnie fotografowany przez turystów odwiedzających okolicę i zaliczany do nieformalnego szlaku zabytków sanatoryjnych Szczawnicy (obok „Holenderki” czy „Starej Kancelarii”). Niestety brak remontów sprawia, że budynek stopniowo traci swą dawną świetność.
Status konserwatorski i stan zachowania
Willa „Boży Dar” figuruje w Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta i Gminy Szczawnica (nr 1307). Nie została wpisana do wojewódzkiego ani krajowego rejestru zabytków. Jako obiekt drewniany z XIX w. posiada jednak istotne wartości historyczne i architektoniczne. W piśmiennictwie konserwatorskim podkreśla się, że nieużytkowane, drewniane wille sanatoryjne (m.in. „Boży Dar”) szybko niszczeją: „proces niszczenia drewna i konstrukcji postępuje coraz szybciej” i grozi, że „za kilka lat nie pozostanie z nich żaden historyczny element do uratowania”.
Lokalne media odnotowały, że w 2024 r. obiekt „przedstawiał smutny widok” – liczne uszkodzenia więźby dachowej, połamane elementy balkonów i zbutwiałe belki stropowe są widoczne gołym okiem. Brak jest jednak publicznie udostępnionych ekspertyz technicznych. Według zakresu widocznych z zewnątrz oznak zniszczeń (odspojenia tynku, pęknięcia, dziury w dachu) można stwierdzić, że konieczne jest jak najszybsze zabezpieczenie konstrukcji – np. uszczelnienie dachu i scalenie ścian – aby uniknąć zawalenia.
Scenariusze rewitalizacji
Dzięki historycznemu usytuowaniu „Boży Dar” ma potencjał turystyczny (np. jako pensjonat, pawilon wystawienniczy lub punkt widokowy) co może uzasadniać próby przywrócenia mu funkcji. Podobne obiekty uzdrowiskowe w Polsce adaptowano na pensjonaty, małe hotele ze spa lub muzea regionalne. Możliwe kierunki zagospodarowania budynku to np. hotel z zapleczem leczniczym, górski schronisko lub centrum rehabilitacyjne. Każde rozwiązanie wymagałoby przeprowadzenia gruntownego remontu konserwatorskiego z użyciem tradycyjnych materiałów (drewno, deskowanie, gont), zgodnie z zaleceniami konserwatorskimi.
Na przykładzie 100 letniej willi Wanda w Szczawnicy która przeszła gruntowną renowację i powróciła jako pięciogwiazdkowy hotel butikowy można wnioskować, że renowacje starych, zabytkowych obiektów są możliwe i dzięki nim udaje się ocalić historyczne obiekty w Szczawnicy.
Willa Wanda – jedna z ikon uzdrowiskowej architektury przez lata również niszczała i wydawała się skazana na zapomnienie. Po blisko czteroletniej, prowadzonej pod ścisłym nadzorem konserwatorskim renowacji budynek odzyskał jednak swoją przedwojenną elegancję. Odtworzono historyczne detale architektoniczne, odsłonięto zabytkowe polichromie i przywrócono dawny charakter wnętrz.
Pod koniec maja 2026 roku Willa Wanda ponownie otworzy swoje drzwi – tym razem jako luksusowy, pięciogwiazdkowy hotel butikowy, który przyjmie pierwszych gości.
Ta spektakularna przemiana pokazuje, że ratowanie zabytkowych willi ma sens, a dawne pensjonaty Szczawnicy mogą znów stać się wizytówką uzdrowiska. Być może podobny los czeka kiedyś także „Boży Dar” – miejsce, które mimo obecnego smutnego obrazu wciąż pozostaje częścią historii i tożsamości miasta.
Kluczowe daty dla willi Boży dar w Szczawnicy
1870 – Budowa willi przez rodzinę Wejersów ze Słowacji (pierwotna nazwa „Bożydar”)
1920-1929 – Rozbudowa willi – dobudowano dekoracyjne drewniane balkony
( zmiana nazwy na „Boży Dar”)
1950 – Przejęcie przez Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Szczawnica (Sanatorium „BożyDar”)
1980-1989 – Zakończenie funkcji sanatoryjnych – willa opuszczona
2024 – Wpisanie do Gminnej Ewidencji Zabytków Szczawnicy
Marzena Mordarska Czuchra
Materiał oryginalny chroniony prawem autoskim.
© 2026 mojepieniny.pl © Grupa Gryf Media PR
Wszelkie prawa zastrzeżone
