79 lat temu w ramach „Akcji Wisła” z Rusi Szlachtowskiej w Pieninach przymusowo wysiedlono ostatnich zamieszkujących tu Łemków

Ruś Szlachtowska. Nazwę tą wprowadził w latach 30. XX wieku badacz Łemkowszczyzny, profesor Roman Reinfuss, na określenie społeczności zamieszkującej cztery zaledwie wsie na pograniczu Pienin i Beskidu Sądeckiego. W skład Rusi Szlachtowskiej wchodziły: Szlachtowa, Jaworki, Biała Woda i Czarna Woda. Wsie znajdowały się w dolinie Ruskiego Potoku, który dziś nosi nazwę Grajcarek. W 1947 roku władze PRL przeprowadziły przymusowe wysiedlenie ostatnich Łemków mieszkających na tym terenie. Wcześniej, tuż po zakończeniu II wojny światowej, od 1945 roku miało miejsce dobrowolne przesiedlenie do Związku Radzieckiego blisko 1850 Łemków z Rusi Szlachtowskiej.

Fot. Zofia Rydet , zdjęcie ze zbiorów Fundacji im. Zofii Rydet /www.zofiarydet.com/

Łemkowie z Rusi Szlachtowskiej w Małych Pieninach byli najbardziej na zachód osiadłymi góralami ruskimi w Polsce. Większość mieszkańców wyjechała do Ukraińskiej SRR (УССР) już 1945 r. w ramach wymiany mieszkańców pomiędzy Polską i Związkiem Radzieckim. W ramach Akcji „Wisła” w 1947 roku do opuszczenia tego terenu zmuszono nieliczne, pozostające tam jeszcze rodziny Łemków, ogółem około 350 osób.

Droga z Jaworek do Czarnej Wody , Fot. Zofia Rydet , zdjęcie ze zbiorów Fundacji im. Zofii Rydet /www.zofiarydet.com/

Do 1945 r. na terenie Rusi Szlachtowskiej łącznie żyło 2100 Łemków. Od reszty Łemkowszczyzny teren ten oddzielony był przez Pieniny, pasmo Radziejowej (Gromadzka Przełęcz) i zdominowaną przez Polaków dolinę Popradu. Taka izolacja spowodowała, iż mieszkańcy tego obszaru silnie ulegali wpływom polskim. Utrzymywali się z uprawy roli i pasterstwa. Mieszkańcy Białej Wody specjalizowali się w naprawianiu rozbitych glinianych naczyń, lepiąc je i wzmacniając drutem. Większość ich domów, zwanych chyżami, była jednoizbowa, bez komina.

Szlachtowa, cerkiew Opieki Matki Bożej. Góralki w bramie cerkwi 1930
Fot. Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie / muzeumprzypkowskich.archeio.pl

Pierwszy etap wysiedleń był w zasadzie dobrowolny i odbywał się na mocy zawartego między Polską i ZSRR układu o przesiedleniach ludności polskiej i ukraińskiej. O ile w innych rejonach zamieszkanych przez Łemków dobrowolnie przeniosło się ich bardzo niewielu, to Ruś Szlachtowską na tym etapie opuściła ich większość, bo aż 1857 ludzi. W Rusi Szlachtowskiej pozostały tylko 23 rodziny.

Łemkowie w Małych Pieninach byli bardzo biednymi ludźmi. Może o tym świadczyć m.in. dokumentacja wywozowa. Wynika z niej, że tylko co dziesiąta rodzina zabierała ze sobą konia, każda zaś jedną krowę i zwykle dwie owce lub kozy.

Cerkiew/kościół w Szlachtowej
Szlachtowa, cerkiew Opieki Matki Bożej. Góralki w drodze do cerkwi 1930
Fot. Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie

W 1947 r. część Łemków powróciła do swoich domów i zaczęła się upominać o zwrot gospodarstw. Niektóre z nich były już zajęte przez napływającą z Podhala ludność polską. W 1947 r. w ramach akcji Wisła przymusowo wysiedlono wszystkich niemal Łemków. W całej gminie Szczawnica pozostało tylko 18 osób. Mieli jedną godzinę na spakowanie się.

W chwili obecnej wieś Biała Woda już nie istnieje. Pozostała część wsi Czarna Czarna Woda, która obecnie administracyjnie należy do Jaworek. Po Akcji „Wisła” zarówno Szlachtową, jak i Jaworki zasiedliła ludność z terenów Podhala i Spiszu.

Fot. Zofia Rydet , zdjęcie ze zbiorów Fundacji im. Zofii Rydet /www.zofiarydet.com/

Dziś po Łemkach w Małych Pieninach, którzy w latach 20. XX wieku stanowili na tym terenie 90 % ludności zostały dwie cerkiewki i dwa grekokatolickie cmentarze, kilka przydrożnych krzyży i kilka nazw terenowych.

Shares

AKTUALNOŚCI

PILNE! Tragedia na Węgrzech. 12 śmiertelnych ofiar katastrofy polskiego autokaru

PILNE! POŻAR KOŚCIOŁA W SANOKU! Zdjęcia

PILNE! Pożar lasu w Tatrach. Do akcji skierowano wojskowy śmigłowiec!

Quad wypadł z trasy. Poważne obrażenia 47-latka w Ochotnicy Dolnej

Rowerowy patrol na pienińskich ścieżkach – gdy krajobraz wyznacza sposób pełnienia służby

I Międzynarodowy Dzień Flisaka Pienińskiego już 30 sierpnia w Sromowcach Niżnych. Będą widowiskowe zawody o „Złotą Spryskę”

XXX Watra Ochotnicka i XV-lecie Bacówki u Bucka. Wielkie święto w Ochotnicy Górnej

AKTUALNOŚCI

Rowerzystka z Polski poszkodowana w Pieninach. Pomocy udzielili słowaccy ratownicy

Wypadek motocyklisty w Gronkowie

52 TURYSTÓW POTRZEBOWAŁO POMOCY W TATRACH! Niestety, jedna osoba zmarła

„Zdrój Wandy – świadek złotego wieku uzdrowiska w Pieninach”

PILNE! Tragedia na Węgrzech. 12 śmiertelnych ofiar katastrofy polskiego autokaru

PILNE! POŻAR KOŚCIOŁA W SANOKU! Zdjęcia

HISTORIA

„Zdrój Wandy – świadek złotego wieku uzdrowiska w Pieninach”

Weekend wspomnień : Pamiętacie taką ulicę Skotnicką w Szczawnicy ?

90 lat temu Czorsztyn odwiedziła Aleksandra Piłsudska. Marszałkową uhonorowano tytułem, a Piłsudskiemu planowano wznieść pomnik z antezytu kluszkowieckiego

Dom stolarza Karola Schmidta. Kto wie gdzie stoi?

Zagadka. Co to za budynek i gdzie się znajduje ?

Pan Bóg ma ulubione miejsce na Spiszu – Kościół św. Bartłomieja w Niedzicy

Sanatorium „Papiernik”. Kiedyś perła Szczawnicy, dziś zamknięty rozdział

HISTORIA

„Zdrój Wandy – świadek złotego wieku uzdrowiska w Pieninach”

Weekend wspomnień : Pamiętacie taką ulicę Skotnicką w Szczawnicy ?

90 lat temu Czorsztyn odwiedziła Aleksandra Piłsudska. Marszałkową uhonorowano tytułem, a Piłsudskiemu planowano wznieść pomnik z antezytu kluszkowieckiego

Dom stolarza Karola Schmidta. Kto wie gdzie stoi?

Zagadka. Co to za budynek i gdzie się znajduje ?

Pan Bóg ma ulubione miejsce na Spiszu – Kościół św. Bartłomieja w Niedzicy

POZNAJ PIENINY

Przełom Dunajca – największa atrakcja Pienin

Majówka tuż, tuż ! Największe atrakcje Pienin – co warto zobaczyć?

Zamek w Czorsztynie

Trzy Korony

Zamek „Dunajec” w Niedzicy

Przełom Dunajca

POZNAJ PIENINY

Przełom Dunajca – największa atrakcja Pienin

Majówka tuż, tuż ! Największe atrakcje Pienin – co warto zobaczyć?

Zamek w Czorsztynie

Trzy Korony

Zamek „Dunajec” w Niedzicy

Przełom Dunajca

KRONIKA POLICYJNA

Awantura na dworcu w Zakopanem. Pijany turysta z blisko 3 promilami zatrzymany przez policję

192 rowerzystów i 25 użytkowników hulajnóg zostało skontrolowanych przez policję. Czterech pijanych rowerzystów zapłaci po 2500 zł

Poważny wypadek rowerowy w Gorcach. Do akcji wezwano śmigłowiec LPR

Tragiczny wypadek drogowy w Krośnicy

Awantura na dworcu w Zakopanem. Pijany turysta z blisko 3 promilami zatrzymany przez policję

192 rowerzystów i 25 użytkowników hulajnóg zostało skontrolowanych przez policję. Czterech pijanych rowerzystów zapłaci po 2500 zł

Poważny wypadek rowerowy w Gorcach. Do akcji wezwano śmigłowiec LPR

KRONIKA POLICYJNA

Awantura na dworcu w Zakopanem. Pijany turysta z blisko 3 promilami zatrzymany przez policję

192 rowerzystów i 25 użytkowników hulajnóg zostało skontrolowanych przez policję. Czterech pijanych rowerzystów zapłaci po 2500 zł

Poważny wypadek rowerowy w Gorcach. Do akcji wezwano śmigłowiec LPR

Tragiczny wypadek drogowy w Krośnicy

Śmigłowiec nie doleciał do Trzech Koron. Pogoda pokrzyżowała akcję ratunkową

SZOK W NOWOTARSKIM SZPITALU! Pacjentka zaatakowała ratowniczkę, pijany mężczyzna groził medykom!

SZCZAWNICA

„Zdrój Wandy – świadek złotego wieku uzdrowiska w Pieninach”

Weekend wspomnień : Pamiętacie taką ulicę Skotnicką w Szczawnicy ?

Sanatorium „Papiernik”. Kiedyś perła Szczawnicy, dziś zamknięty rozdział

Willa „Reduta” przy ul. Zdrojowej w Szczawnicy

Janosik wraca w Pieniny

Zagadka. Co to za budynek ?

82. rocznica Powstania Szczawnickiego 1944

SZCZAWNICA

„Zdrój Wandy – świadek złotego wieku uzdrowiska w Pieninach”

Weekend wspomnień : Pamiętacie taką ulicę Skotnicką w Szczawnicy ?

Sanatorium „Papiernik”. Kiedyś perła Szczawnicy, dziś zamknięty rozdział

Willa „Reduta” przy ul. Zdrojowej w Szczawnicy

Janosik wraca w Pieniny

Zagadka. Co to za budynek ?

KROŚCIENKO

Dom stolarza Karola Schmidta. Kto wie gdzie stoi?

11 sierpnia – Dzień Konserwatora Zabytków

204 lata temu rodzina Grossów kupiła Krościenko

Dawny Zajazd Rieglhaupta w Krościenku nad Dunajcem na archiwalnych fotografiach

Zagadka. Co to za miejsce ?

192 rowerzystów i 25 użytkowników hulajnóg zostało skontrolowanych przez policję. Czterech pijanych rowerzystów zapłaci po 2500 zł

Most im. Józefa Piłsudskiego w Krościenku nad Dunajcem. Żelbetowa przeprawa, która przetrwała powódź stulecia

KROŚCIENKO

Dom stolarza Karola Schmidta. Kto wie gdzie stoi?

11 sierpnia – Dzień Konserwatora Zabytków

204 lata temu rodzina Grossów kupiła Krościenko

Dawny Zajazd Rieglhaupta w Krościenku nad Dunajcem na archiwalnych fotografiach

Zagadka. Co to za miejsce ?

192 rowerzystów i 25 użytkowników hulajnóg zostało skontrolowanych przez policję. Czterech pijanych rowerzystów zapłaci po 2500 zł

CZORSZTYN

I Międzynarodowy Dzień Flisaka Pienińskiego już 30 sierpnia w Sromowcach Niżnych. Będą widowiskowe zawody o „Złotą Spryskę”

90 lat temu Czorsztyn odwiedziła Aleksandra Piłsudska. Marszałkową uhonorowano tytułem, a Piłsudskiemu planowano wznieść pomnik z antezytu kluszkowieckiego

11 sierpnia – Dzień Konserwatora Zabytków

Hala Majerz w Pieninach. Z oscypkiem na szlaku

Regionalne potrawy pasterskie zachwyciły podczas festiwalu „Smaki Pogranicza – Polska i Słowacja przy jednym stole”

Gdzie najlepiej nocować w Pieninach? Dlaczego Sromowce Niżne to najlepsza baza wypadowa

Lato pod Trzema Koronami już w najbliższą niedzielę!

CZORSZTYN

I Międzynarodowy Dzień Flisaka Pienińskiego już 30 sierpnia w Sromowcach Niżnych. Będą widowiskowe zawody o „Złotą Spryskę”

90 lat temu Czorsztyn odwiedziła Aleksandra Piłsudska. Marszałkową uhonorowano tytułem, a Piłsudskiemu planowano wznieść pomnik z antezytu kluszkowieckiego

11 sierpnia – Dzień Konserwatora Zabytków

Hala Majerz w Pieninach. Z oscypkiem na szlaku

Regionalne potrawy pasterskie zachwyciły podczas festiwalu „Smaki Pogranicza – Polska i Słowacja przy jednym stole”

Gdzie najlepiej nocować w Pieninach? Dlaczego Sromowce Niżne to najlepsza baza wypadowa

OCHOTNICA DOLNA

XXX Watra Ochotnicka i XV-lecie Bacówki u Bucka. Wielkie święto w Ochotnicy Górnej

11 sierpnia – Dzień Konserwatora Zabytków

1934. Powódź stulecia na Podhalu i w Pieninach. Rzeką płynęły domy i kołyski z dziećmi

Odszedł Jan Brzezny – wybitny kolarz, który swoje ostatnie lata związał z Ochotnicą

Boże Ciało 2026 w Pieninach i Gorcach. Sprawdź godziny procesji w parafiach regionu

Historia, marka i przyszłość – tak Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania „Gorce-Pieniny” świętowało 20-lecie!

Redyk Wiosenny w Ochotnicy Górnej

OCHOTNICA DOLNA

XXX Watra Ochotnicka i XV-lecie Bacówki u Bucka. Wielkie święto w Ochotnicy Górnej

11 sierpnia – Dzień Konserwatora Zabytków

1934. Powódź stulecia na Podhalu i w Pieninach. Rzeką płynęły domy i kołyski z dziećmi

Odszedł Jan Brzezny – wybitny kolarz, który swoje ostatnie lata związał z Ochotnicą

Boże Ciało 2026 w Pieninach i Gorcach. Sprawdź godziny procesji w parafiach regionu

Historia, marka i przyszłość – tak Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania „Gorce-Pieniny” świętowało 20-lecie!

ŁAPSZE NIŻNE

11 sierpnia – Dzień Konserwatora Zabytków

94. rocznica śmierci Wojciecha Halczyna

Zamek w Niedzicy – gwiazda polskiego kina. Jakie filmy i seriale powstawały w średniowiecznej warowni?

Falsztyn na archiwalnych fotografiach z lat 80. XX wieku

Jubileuszowa, XXX Śpisko Watra w Niedzicy za nami

Dębno i Frydman ocalały. Tak budowano zaporę w Niedzicy

1934. Powódź stulecia na Podhalu i w Pieninach. Rzeką płynęły domy i kołyski z dziećmi

9 lipca 1997. Zapora w Niedzicy zdała egzamin już w dniu swojego otwarcia. Niepublikowane zdjęcia

9 lipca 1997 roku po 22 latach budowy, podczas „Powodzi Tysiąclecia” oddano do użytku zaporę w Niedzicy

XXX Spisko Watra 2026 w Niedzicy. Muzyka, folklor i spiska tradycja nad Dunajcem

ŁAPSZE NIŻNE

11 sierpnia – Dzień Konserwatora Zabytków

94. rocznica śmierci Wojciecha Halczyna

Zamek w Niedzicy – gwiazda polskiego kina. Jakie filmy i seriale powstawały w średniowiecznej warowni?

Falsztyn na archiwalnych fotografiach z lat 80. XX wieku

Jubileuszowa, XXX Śpisko Watra w Niedzicy za nami

Dębno i Frydman ocalały. Tak budowano zaporę w Niedzicy

REGION

11 sierpnia – Dzień Konserwatora Zabytków

192 rowerzystów i 25 użytkowników hulajnóg zostało skontrolowanych przez policję. Czterech pijanych rowerzystów zapłaci po 2500 zł

1934. Powódź stulecia na Podhalu i w Pieninach. Rzeką płynęły domy i kołyski z dziećmi

Gminy wokół Jeziora Czorsztyńskiego stawiają na energetykę przyszłości

11 sierpnia – Dzień Konserwatora Zabytków

192 rowerzystów i 25 użytkowników hulajnóg zostało skontrolowanych przez policję. Czterech pijanych rowerzystów zapłaci po 2500 zł

1934. Powódź stulecia na Podhalu i w Pieninach. Rzeką płynęły domy i kołyski z dziećmi

REGION

11 sierpnia – Dzień Konserwatora Zabytków

192 rowerzystów i 25 użytkowników hulajnóg zostało skontrolowanych przez policję. Czterech pijanych rowerzystów zapłaci po 2500 zł

1934. Powódź stulecia na Podhalu i w Pieninach. Rzeką płynęły domy i kołyski z dziećmi

Gminy wokół Jeziora Czorsztyńskiego stawiają na energetykę przyszłości

Majówka tuż, tuż ! Największe atrakcje Pienin – co warto zobaczyć?

Zatrzymanie z narkotykami w Nowym Targu. 50-latek stracił prawo jazdy

MATERIAŁY SPONSOROWANE

Porsche pod kontrolą. Jakie elementy eksploatacji wymagają największej uwagi?

Od kiedy tachografy w busach stają się obowiązkowe i jakie firmy obejmują przepisy? Wyjaśniamy!

Trwała posadzka w intensywnie użytkowanym obiekcie? Polerowanie betonu w logistyce wyjaśniamy krok po kroku

Kajak Festiwal Dunajec 2026. Dwa dni sportu, muzyki i pienińskiej tradycji w Krościenku nad Dunajcem

Parawany biurowe a efektywność pracy – znaczenie prywatności w przestrzeni zawodowej

Dlaczego klasyczne tła w fotografii wciąż pozostają niezastąpione? Analiza zalet i wad

MATERIAŁY SPONSOROWANE

Porsche pod kontrolą. Jakie elementy eksploatacji wymagają największej uwagi?

Od kiedy tachografy w busach stają się obowiązkowe i jakie firmy obejmują przepisy? Wyjaśniamy!

Trwała posadzka w intensywnie użytkowanym obiekcie? Polerowanie betonu w logistyce wyjaśniamy krok po kroku

Kajak Festiwal Dunajec 2026. Dwa dni sportu, muzyki i pienińskiej tradycji w Krościenku nad Dunajcem

Parawany biurowe a efektywność pracy – znaczenie prywatności w przestrzeni zawodowej

Dlaczego klasyczne tła w fotografii wciąż pozostają niezastąpione? Analiza zalet i wad