Czarna Woda — niegdyś łemkowska wieś w dolinie Grajcarka, część niewielkiej „Rusi Szlachtowskiej” (obok Jaworek, Szlachtowej i Białej Wody) — przed II wojną światową była zamieszkana głównie przez Łemków.
Wiosną 1947 r., w ramach represyjnej operacji przesiedleńczej znanej jako Akcja „Wisła” (rozpoczętej 28 kwietnia 1947 r.), niemal cała lokalna ludność została przymusowo deportowana — część rodzin została ponownie wysiedlana także w latach 1947–1950.
Po wysiedleniach i pożarach wiele domostw zostało zniszczonych lub opuszczonych, a obszar dawnej Czarnej Wody włączono administracyjnie do Jaworek. Dziś po dawnej Czarnej Wodzie pozostały tylko wspomnienia i nieliczne ślady przeszłości, którymi zajmują się lokalne opracowania i pamięć społeczna.
Na kilku odnalezionych w archiwach fotografiach uwiecznione zostały drewniane domy, które istniały jako nieliczne z dawnej wsi jeszcze w latach 80. XX wieku. Do dzisiaj zostało ich zaledwie kilka.
Położenie geograficzne
Czarna Woda znajduje się w Beskidzie Sądeckim, w kotlinie potoku Czarnej Wody – jednego z głównych dopływów Grajcarka. Od reszty Łemkowszczyzny oddziela ją pasmo Radziejowej oraz dolina Popradu, zamieszkiwana w większości przez ludność polską. To położenie sprawiło, że miejscowa ludność była pod silnym wpływem zarówno polskim, jak i słowackim.
Dawne dzieje
Historycznie tereny te wchodziły w skład tzw. Rusi Szlachtowskiej – obszaru zasiedlonego przez Łemków, niewielką grupę etniczną wywodzącą się z Rusinów. Przed II wojną światową Czarna Woda była zamieszkana przez społeczność łemkowską, która kultywowała własną tradycję, język i obyczaje.
Trudne lata powojenne
Po II wojnie światowej los wsi odmienił się dramatycznie. W wyniku wysiedleń, prowadzonych w ramach akcji „Wisła” oraz wcześniejszych deportacji, mieszkańcy Czarnej Wody zostali zmuszeni do opuszczenia swoich domów. Zabudowania wsi zostały spalone, a teren opustoszał.
Podobny los spotkał również Jaworki – miejscowość, do której obecnie należy Czarna Woda. Rdzenni mieszkańcy Jaworek także zostali wysiedleni, a wieś ponownie zasiedlili przybysze ze Spisza i Podhala.
Współczesność i status administracyjny
1 stycznia 2008 roku Czarna Woda została oficjalnie włączona w granice administracyjne wsi Jaworki. Stało się to w wyniku zmiany statusu gminy Szczawnica z miejskiej na miejsko-wiejską. Ze względu na swoje historyczne znaczenie i wartość kulturową, Czarna Woda otrzymała status części wsi.
Dziedzictwo i znaczenie
Dziś Czarna Woda jest symbolem trudnej historii Łemków i świadectwem przemian, jakie dotknęły region po II wojnie światowej. To miejsce przypomina zarówno o bogactwie wielokulturowej przeszłości Beskidu Sądeckiego, jak i o dramatycznych wydarzeniach związanych z przymusowymi wysiedleniami.
