Willa „Alma”, usytuowana przy ul. Park Górny 4 w Szczawnicy, należy do grona najbardziej charakterystycznych zabytków dawnej architektury uzdrowiskowej. Położona na południowo-zachodnim stoku Parku Górnego, wśród rozproszonej zabudowy i zieleni, od ponad półtora wieku wpisuje się w krajobraz jednego z najstarszych polskich kurortów.

Jej historia jest nierozerwalnie związana z rozwojem Szczawnicy jako uzdrowiska oraz z ludźmi, którzy przez dziesięciolecia tworzyli jego renomę.

Dom naczelnego lekarza uzdrowiska

Willa została wybudowana w 1870 roku z fundacji dra Onufrego Trembeckiego – lekarza zakładowego, a zarazem naczelnego lekarza uzdrowiska w Szczawnicy. Funkcję tę pełnił nieprzerwanie od 1848 do 1883 roku, stając się jedną z najważniejszych postaci w historii miejscowości.

To właśnie w okresie jego działalności Szczawnica dynamicznie rozwijała się jako renomowany kurort leczniczy, przyciągający kuracjuszy z różnych części Galicji i całej monarchii austro-węgierskiej. Willa „Alma” była nie tylko jego domem, ale również symbolem prestiżu lekarza odpowiedzialnego za funkcjonowanie uzdrowiska.

Dr Trembecki mieszkał tutaj aż do swojej śmierci w 1892 roku.

Kolejni właściciele i życie codzienne willi

Po śmierci fundatora nieruchomość odziedziczył jego wnuk – Józef Wieniawa Zubrzycki. Nie dane mu było jednak długo cieszyć się rodzinnym majątkiem, ponieważ zmarł już w 1898 roku.

Co ciekawe, jeszcze za życia obu właścicieli, w latach 1891–1898, w parterowej części budynku funkcjonowała kawiarnia oraz mleczarnia prowadzona przez Jana Wohla. Było to miejsce spotkań kuracjuszy i mieszkańców, doskonale wpisujące się w atmosferę tętniącego życiem uzdrowiska końca XIX wieku.

Powojenna historia

Po zakończeniu II wojny światowej losy willi, podobnie jak wielu innych obiektów uzdrowiskowych, uległy zasadniczej zmianie.

W 1945 roku budynek został przejęty przez państwo, a od 1956 roku znalazł się w zasobach Państwowego Przedsiębiorstwa Uzdrowisko Szczawnica.

W różnych okresach mieścił się tutaj Branżowy Ośrodek Lecznictwa Uzdrowiskowego, a w latach 80. XX wieku budynek pełnił funkcję mieszkań dla pracowników Przedsiębiorstwa Państwowego Uzdrowisko Szczawnica.

Po reprywatyzacji uzdrowiska w 2005 roku willa wróciła do spółki Przedsiębiorstwo „Uzdrowisko Szczawnica” S.A., pozostającej pod kontrolą części spadkobierców Adama Stadnickiego.

Dramatyczny pożar

Przez pewien czas zabytkowy obiekt pozostawał niezamieszkany.

W nocy z 13 na 14 lipca 2011 roku doszło do tragicznego pożaru, którego najbardziej prawdopodobną przyczyną było podpalenie. Ogień niemal całkowicie zniszczył drewniane poddasze budynku, powodując ogromne straty w jednym z najcenniejszych zabytków architektury uzdrowiskowej Szczawnicy.

Już w 2012 roku rozpoczęto jednak prace związane z odbudową willi, dzięki czemu możliwe stało się zachowanie jej historycznej bryły i wartości dla przyszłych pokoleń.

Architektura z końca XIX wieku

Willa „Alma” jest przykładem drewnianej architektury uzdrowiskowej charakterystycznej dla drugiej połowy XIX wieku.

Budynek posadowiono na kamienno-ceglanej podmurówce z częściowo sklepionymi piwnicami. Konstrukcja ścian wykonana została w technologii szkieletowej, z zewnątrz oszalowanej deskami układanymi pionowo i poziomo, natomiast od wewnątrz ściany zostały otynkowane.

Całość przykrywa dach krokwiowy kryty blachą, z charakterystycznymi facjatami oraz wysuniętymi połaciami wspartymi na drewnianych słupach.

Bryła budynku jest nieregularna i asymetryczna, rozbudowana o liczne przybudówki, co nadaje jej wyjątkowy, malowniczy charakter.

Na uwagę zasługują również: drewniane schody, ramowo-płycinowe drzwi, dwudzielne okna z nadświetlami, balkon z dekoracyjną balustradą, przestronny taras osłonięty szerokim okapem dachu.

Układ wnętrz jest wielotraktowy i rozbudowany, odpowiadający funkcji reprezentacyjnej oraz mieszkalnej, jaką pełniła willa w czasach swojej świetności.

Świadek historii Szczawnicy

Historia willi „Alma” odzwierciedla dzieje całej Szczawnicy. Od czasów galicyjskiego uzdrowiska, przez okres II Rzeczypospolitej, nacjonalizację po II wojnie światowej, aż po współczesne działania mające na celu ratowanie zabytkowej substancji – budynek pozostaje cennym świadectwem przemian społecznych, gospodarczych i architektonicznych regionu.

Choć pożar z 2011 roku na zawsze zapisał się w historii tego miejsca, podjęta odbudowa pozwoliła ocalić jeden z najcenniejszych elementów dziedzictwa uzdrowiskowego Szczawnicy. Dziś „Alma” przypomina o czasach, gdy rozwój miejscowości tworzyli wybitni lekarze, przedsiębiorcy i kuracjusze, a drewniane wille były wizytówką jednego z najbardziej znanych kurortów w Polsce.