Dwa spotkania, podczas których dzieci poznawały swoje tradycje i kultury, a następnie wspólna wycieczka do Tarnowa, Nowego Sącza i Starego Sącza – tak wyglądał projekt pn. „Romowie – historia i kultura, a teraźniejszość”. Stał się on okazją do integracji dzieci romskich i nieromskich oraz wspólnego odkrywania historii i tradycji regionu.
Zanim dzieci wspólnie wyruszyły w podróż, spotkały się dwukrotnie. Podczas tych spotkań rozmawiały o kulturze, historii, tradycjach i codziennym życiu Romów oraz mieszkańców Pienin. Nie były to tylko prezentacje i pogadanki. Ważną częścią spotkań była rozmowa samych uczestników. Dzieci mogły opowiedzieć o swoich zwyczajach i tradycjach, które znają z własnego domu. Dzięki temu miały okazję poznać kulturę swoich rówieśników, ale również siebie nawzajem.
Rozmawiano także o wielowiekowym sąsiedztwie Romów Górskich Bergitka i Górali Pienińskich oraz o tym, jak przez lata kultury obu społeczności wzajemnie się przenikały. Wspólna historia, zwyczaje, życie codzienne i tradycje stały się punktem wyjścia do rozmowy o tym, co różni, ale także o tym, co łączy mieszkańców regionu.
Te dwa spotkania były ważnym przygotowaniem do wspólnego wyjazdu. Dzieci nie jechały już jako dwie odrębne grupy, ale jako uczestnicy wspólnego projektu, którzy mieli za sobą pierwsze rozmowy i wzajemne poznanie.
Pierwszym przystankiem było Muzeum Etnograficzne w Tarnowie i znajdująca się tam wyjątkowa wystawa poświęcona historii i kulturze Romów. Dla romskich dzieci była to możliwość zobaczenia w muzeum elementów własnego dziedzictwa kulturowego. Dla dzieci nieromskich – okazja do poznania kultury ich kolegów i koleżanek. Szczególnym wydarzeniem było zwiedzanie wystawy z Adamem Bartoszem, znawcą historii i kultury Romów, który od wielu lat zajmuje się dokumentowaniem i popularyzowaniem wiedzy o społeczności romskiej. Jego opowieść sprawiła, że muzealne eksponaty stały się dla dzieci punktem wyjścia do poznawania historii Romów, ich tradycji, codziennego życia i kultury. Dzieci z dużym zaangażowaniem oglądały wystawę, a po jej zakończeniu nie kryły, że bardzo im się podobało. – Było super! – można było usłyszeć wśród uczestników.
I właśnie o takie doświadczenie chodziło – żeby wiedza nie była tylko informacją przekazywaną podczas zajęć, ale czymś, czego można dotknąć, zobaczyć i doświadczyć wspólnie.
Kolejnym punktem wyjazdu był Nowy Sącz, gdzie dzieci odwiedziły Muzeum Etnograficzne oraz Miasteczko Galicyjskie. Tam poznały życie mieszkańców niewielkich galicyjskich miast na przełomie XIX i XX wieku i zwiedzały zabytkową zabudowę i ekspozycje muzealne. Była to kolejna lekcja historii regionu, w którym od wieków spotykały się różne społeczności, grupy etniczne i kultury. Dzieci mogły zobaczyć tradycyjne budownictwo oraz poznać kulturę. Dzięki temu mogły spojrzeć na swoją najbliższą okolicę szerzej – nie tylko przez pryzmat własnej miejscowości, ale jako część regionu o bardzo bogatej i różnorodnej historii.
Ostatnim punktem wycieczki był Stary Sącz. Dzieci spacerowały po zabytkowym rynku i poznały okolice klasztoru św. Kingi, patronki Krościenka nad Dunajcem. Był także czas na odpoczynek i wspólne spędzenie czasu. I właśnie ta część wyjazdu, poza muzealnymi salami, była równie ważna jak sama edukacja. Dzieci rozmawiały ze sobą, żartowały, dzieliły się wrażeniami i wspólnie spędzały czas. W naturalny sposób zacierały się granice pomiędzy uczestnikami romskimi i nieromskimi. Projekt miał bowiem dwa równie ważne cele: poznanie historii i kultury oraz integrację, bo poznawanie kultury drugiego człowieka pozwala lepiej go zrozumieć. A wspólne przeżycia sprawiają, że różnice przestają być czymś obcym.
Projekt pn. „Romowie – historia i kultura, a teraźniejszość” to projekt pokazujący, że edukacja regionalna może być także okazją do budowania relacji. Romowie Górscy Bergitka i Górale Pienińscy od około trzech stuleci żyją obok siebie. Przez ten czas ich historie wielokrotnie się spotykały, a kultury wzajemnie na siebie oddziaływały. Dlatego tak ważne jest, aby tę historię poznawały młode pokolenia – wspólnie, a nie osobno. Dwa spotkania edukacyjne, a następnie wspólna wycieczka pokazały dzieciom, że poznawanie własnej kultury może iść w parze z poznawaniem kultury drugiego człowieka. Najważniejszym efektem projektu nie są jednak same odwiedzone muzea ani liczba przekazanych informacji. Jest nim przede wszystkim spotkanie dzieci romskich i nieromskich, możliwość poznania siebie nawzajem, rozmowy i wspólnego przeżycia czegoś ważnego.
