Kiedyś była tu tylko kładka na palach, niszczona rok w rok przez wody zwane przez flisaków „janówkami” lub „świętojankami”, wzbierające w okolicach św. Jana (24 czerwca). Dziś nad Dunajcem w Krościenku nad Dunajcem stoją bliźniacze, podświetlane mosty – kluczowe połączenie Szczawnicy z resztą kraju. Ich historia to opowieść o średniowiecznym trakcie królewskim, pionierskich konstrukcjach, powodzi stulecia i jednej z najciekawszych modernizacji mostowych w Małopolsce.
Mosty nad Dunajcem w Krościenku – od średniowiecznego traktu po współczesną parę bliźniaczych konstrukcji
Krościenko nad Dunajcem od wieków pełniło rolę ważnego punktu komunikacyjnego. Już w średniowieczu przebiegał tędy znany „Gościniec Królewski” – szlak łączący Nowy Targ z Czorsztynem i Starym Sączem. Pierwszy dokument lokacyjny osady pochodzi z 1348 roku, a rozwój okolicy przyspieszył szczególnie w XIX wieku, kiedy odkryto tu i zaczęto eksploatować źródła wód leczniczych w Szczawnicy i samym Krościenku.
Wraz z rozwojem uzdrowisk pojawiła się potrzeba trwałej przeprawy przez Dunajec. I choć początki były skromne, historia mostów w Krościenku to dzieje kolejnych modernizacji, przełomowych rozwiązań technicznych i inwestycji, które zmieniały oblicze regionu.
Ława, prom i pierwszy „Zerwany Most”
W połowie XIX wieku funkcję przeprawy pełniła tu kładka na palach – tzw. ława. Zabudowana powyżej ujścia potoku Krośnica, służyła mieszkańcom Zawodzia i kuracjuszom licznie odwiedzającym rozwijające się zdrojowisko. Niestety, ława była bezradna wobec gwałtownych przyborów wody zwanych „janówkami”. Przez wiele tygodni w roku do Szczawnicy trudno było się dostać nawet promem działającym przy Zawiesach.
Dlatego w latach 1871–1872 powstał pierwszy solidny most drewniany, zaprojektowany przez inżyniera Wacława Ibjańskiego, pioniera galicyjskiej inżynierii mostowej. Była to konstrukcja kratownicowa, kryta, wsparta jednym filarem w nurcie rzeki. Z czasem nazwano ją „Zerwanym Mostem” – głównie z powodu dramatycznych losów podczas powodzi.
Most Ibjańskiego – prekursorska konstrukcja, której ślady widać do dziś
W 1886 roku w Krościenku wybudowano kolejny most, również według systemu Ibjańskiego. Konstrukcja składała się z dwóch drewnianych przęseł o rozpiętości 35 metrów, opartych na murowanych przyczółkach i filarach. Był to element nowatorskiej serii 14 mostów tego typu wzniesionych w Galicji między 1877 a 1894 rokiem.
Ślady tamtej przeprawy – dawne murowane przyczółki – wciąż można znaleźć w rejonie kaplicy św. Kingi. Most nie przetrwał jednak katastrofalnej powodzi z 1934 roku.
Żelbetowa rewolucja. Most z 1934 roku
Równolegle z budową nowego, żelbetowego mostu (rozpoczętą w 1928 roku), nadeszła największa powódź okresu międzywojennego. W lipcu 1934 roku zerwany drewniany most runął do Dunajca, a niesione z nurtem elementy uderzyły w barierki niemal ukończonej żelbetowej konstrukcji.
Mimo zniszczeń, most odbudowano i ukończono jeszcze w 1934 roku. Była to jedna z najnowocześniejszych przepraw w regionie – trzyprzęsłowa, żelbetowa, oparta na parabolicznych łukach ze ściągami i podwieszonym pomostem. Rozwiązanie to, znane wcześniej ze stali i drewna, w betonie uzyskiwało nieporównywalnie większą stabilność i trwałość.
Parametry techniczne mostu z 1934 r.:
długość całkowita: 115,3 m
trzy przęsła o rozpiętości 38,30 m
szerokość: 10,55 m (jezdnia 5,5 m + chodniki 2×1,35 m)
żelbetowa płyta pomostu na ruszcie z podłużnic i poprzecznic
paraboliczne łuki o maksymalnym wzniesieniu 7,69 m
charakterystyczne betonowe obeliski z lampami przy podporach
Most przetrwał II wojnę światową – wojska niemieckie nie zdążyły go wysadzić.
Nowa epoka: budowa bliźniaczych mostów (2009–2011)
Rosnący ruch drogowy i turystyczny wymagał modernizacji. Przeprawa była jedynym drogowym połączeniem Szczawnicy z resztą kraju (droga powiatowa nr K1639), dlatego w latach 2009–2011 przeprowadzono kompleksowy remont historycznej konstrukcji oraz dobudowę drugiego, bliźniaczego mostu po północnej stronie.
Inwestycja o wartości blisko 14,7 mln zł została zrealizowana dzięki środkom Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego oraz wkładom gmin Krościenko i Szczawnica oraz powiatu nowotarskiego.
Najważniejsze efekty modernizacji:
dwa niezależne mosty z jednokierunkowym ruchem
chodniki po obu stronach
dwukierunkowa ścieżka rowerowa 2,5 m na moście południowym
podświetlenie konstrukcji
zachowanie historycznego charakteru oryginalnego mostu
Projekt opracował Robert Słota (MP Mosty S.C.), a wykonawcą była firma MOSTMAR. W 2011 roku inwestycja zdobyła prestiżowy tytuł „Modernizacja Roku”.
Dzisiejsze znaczenie mostów im. Józefa Piłsudskiego
Bliźniacze mosty w Krościenku to nie tylko element infrastruktury – to lokalna wizytówka. Oświetlone wieczorami, stanowią charakterystyczny punkt w panoramie miejscowości, a jednocześnie pełnią funkcję kluczowej arterii komunikacyjnej. Łączą centrum Krościenka z kierunkiem na Szczawnicę, a dzięki ścieżce rowerowej stają się również ważnym elementem rekreacyjnego szlaku wzdłuż bulwarów Dunajca.
To przykład, jak można połączyć szacunek dla historycznej konstrukcji z nowoczesnością – tworząc obiekty praktyczne, bezpieczne i estetyczne.
