Muzeum Podhalańskie w Nowym Targu zaprasza mieszkańców regionu oraz wszystkich zainteresowanych historią Podhala na kolejne wydarzenie z cyklu „Gościnnie w Muzeum”. Spotkanie odbędzie się 25 czerwca 2026 roku o godzinie 17.00.
Tym razem gościem muzeum będzie Julian Kowalczyk, który opowie o początkach Związku Podhalan oraz wydarzeniach, które doprowadziły do powstania jednej z najstarszych organizacji regionalnych w Polsce.
Nowy Targ kolebką podhalańskiego regionalizmu
Historia Związku Podhalan jest nierozerwalnie związana z Nowy Targ. To właśnie tutaj miały miejsce wydarzenia, które odegrały kluczową rolę w rozwoju ruchu regionalnego na Podhalu.
Za symboliczny początek tego ruchu uznaje się rok 1873, kiedy powstało Galicyjskie Towarzystwo Tatrzańskie. Kilkadziesiąt lat później, podczas II Zjazdu Podhalan w 1912 roku, pojawiła się idea utworzenia organizacji zajmującej się ochroną i rozwojem kultury regionalnej.
Rok 1913 przyniósł kolejne ważne wydarzenia. Wówczas zaczęła ukazywać się słynna Gazeta Podhalańska, a podczas obchodów rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja powstał Związek Drużyn Podhalańskich.
Powstanie Związku Podhalan
Przełomowym momentem był IV Zjazd Podhalan, który odbył się 10 i 11 sierpnia 1919 roku. Właśnie wtedy oficjalnie powołano do życia Związek Podhalan w Polsce im. św. Jana Pawła II.
Przed wybuchem II wojny światowej głównym celem organizacji było wspieranie rozwoju gospodarczego i oświatowego całego Podhala. Podstawową jednostką stowarzyszenia było Ognisko, działające pod nadzorem Zarządu Głównego, natomiast najwyższą władzą pozostawał Zjazd Podhalan.
Jedno z najstarszych ognisk powstało w Nowym Targu
Wśród najstarszych struktur organizacji znajduje się Ognisko Nowotarskie, utworzone 11 lutego 1921 roku z inicjatywy Jakuba Zachemskiego, ówczesnego prezesa Związku Podhalan i dyrektora nowotarskiego gimnazjum.
Pierwszym prezesem został dr Zygmunt Wasiewicz. Funkcje w zarządzie objęli także Franciszek Dworski, prof. Łaś, ks. Czesław Łukasik oraz Michał Mroszczak. Jak informowała wówczas „Gazeta Podhalańska”, celem działalności było wspieranie rozwoju oświatowego i gospodarczego Podhala, Spisza oraz Orawy.
Spotkanie będzie okazją nie tylko do poznania historii Związku Podhalan, ale również do rozmowy o jego roli we współczesnym życiu regionu i ochronie góralskiego dziedzictwa.
Materiał na podstawie informacji UM Nowy Targ
