Kaplica cmentarna św. Sebastiana w Maniowach jest jednym z najcenniejszych zabytków sakralnych wsi oraz ważnym świadectwem jej wielowiekowej historii. Jej powstanie ściśle wiąże się z dziejami parafii oraz dramatycznymi wydarzeniami, jakie dotykały mieszkańców Maniów na przestrzeni wieków.
Historyczne tło powstania kaplicy św. Sebastiana
Wieś Maniowy posiada średniowieczny rodowód, a parafia istniała tu już w XIII wieku. Pierwszy kościół, drewniany, wzniesiono około 1216 roku nad Dunajcem, przy dawnej drodze od strony Nowego Targu. Został on zniszczony podczas powodzi w 1526 roku. Kolejny, murowany kościół wybudowano w 1662 roku, a konsekrowano w 1679 roku pod wezwaniem św. Sebastiana. Z powodu zagrożenia zawaleniem, spowodowanego podmywaniem skarpy przez Dunajec, świątynię rozebrano.
Szczególnym momentem w historii Maniów była epidemia czerwonki, która nawiedziła wieś w latach 1720–1721. W ramach przebłagania oraz prośby o ochronę przed chorobami mieszkańcy wznieśli na cmentarzu kaplicę ku czci św. Sebastiana – patrona chroniącego od zarazy i epidemii. Od tego czasu kaplica pełniła funkcję sakralną i cmentarną, towarzysząc obrzędom pogrzebowym oraz modlitwom za zmarłych.
Lokalizacja kaplicy cmentarnej w Maniowach
Kaplica cmentarna pw. św. Sebastiana znajduje się na cmentarzu parafialnym, położonym na zachód od zwartej zabudowy wsi Maniowy, przy ul. Mickiewicza. Cmentarz zajmuje działkę o powierzchni około 1,4 ha i ma kształt zbliżony do trójkąta. Kaplica usytuowana jest w północno-wschodniej części nekropolii i posiada tradycyjną orientację.
Architektura i forma kaplicy św. Sebastiana
Kaplica św. Sebastiana reprezentuje cechy późnobarokowe i jest budowlą drewnianą o konstrukcji zrębowej. Obiekt jest jednonawowy, z trójbocznym zamknięciem od strony wschodniej. Całość nakryta jest dachem dwuspadowym, natomiast od frontu dach tworzy trzy połacie, wsparte na drewnianych słupach, osłaniające wejście główne.
Charakterystycznym elementem architektonicznym są wydatne soboty, odtworzone przy bocznych ścianach nawy. Posiadają one daszki pulpitowe, wspierane na konstrukcji słupowej i kryte tradycyjnym gontem, co podkreśla regionalny charakter obiektu.
Materiał, konstrukcja i detale architektoniczne
Ściany kaplicy wykonano z drewna modrzewiowego, osadzonego na kamiennej podmurówce. Belki ścienne połączone są na zamek. Otwory okienne znajdują się w południowej ścianie nawy – są to dwa zbliżone do siebie okna, zamknięte łukami odcinkowymi, z drewnianą stolarką i drobnymi podziałami kwaterowymi.
Wejście główne umieszczono w fasadzie zachodniej, pod dachem wspartym na słupach. Posiada ono belkowe obramienie oraz dekoracyjnie wycięty łuk odcinkowy. Drzwi są jednoskrzydłowe, deskowo-spągowe, obijane klepką. Dodatkowe wejście znajduje się w południowej ścianie nawy i osłonięte jest daszkiem pulpitowym.
Wnętrze kaplicy jest skromne i pozbawione dekoracji malarskich. Przykrywa je strop płaski, a podłoga wykonana jest z desek. Kaplica obecnie nie posiada stałego wyposażenia, co podkreśla jej pierwotny, prosty i kontemplacyjny charakter.
Znaczenie kaplicy cmentarnej św. Sebastiana
Kaplica cmentarna św. Sebastiana w Maniowach stanowi istotny element lokalnego dziedzictwa kulturowego i religijnego. Jest pamiątką po dawnych pokoleniach mieszkańców, ich wierze oraz zmaganiach z żywiołami i epidemiami. Do dziś pozostaje miejscem modlitwy, zadumy i ważnym zabytkiem architektury drewnianej regionu Podhala.
