Huba położona jest na południowych stokach Gorców, nad brzegiem Jeziora Czorsztyńskiego, w gminie Czorsztyn (powiat nowotarski, woj. małopolskie). Dzięki wysokości względnej i odsunięciu od głównych traktów osiąga się stąd rozległą panoramę – od Pasma Lubania, Turbacza i Babią Górę po Tatry, Pieniny oraz dolinę Dunajca z zalewem.
Początki osady
Pierwsze wzmianki o Hubie sięgają początku XVII wieku, kiedy znalazła się ona w granicach starostwa czorsztyńskiego. Wieś została zlokalizowana wysoko na zboczach Kotelnicy, z dala od szlaków handlowych i stałych źródeł wody, co z czasem stało się jej główną słabością – dopiero w latach pięćdziesiątych XX wieku mieszkańcy sami zbudowali wiejski wodociąg, rozwiązując problem braku wody pitnej.
Pierwsi osadnicy wywodzili się z czterech rodzin: Plewów, Kubiczów, Bednarczyków i Płonkowskich. Nazwy tych rodów nie były jeszcze wtedy trwałymi nazwiskami, lecz przydomkami wskazującymi na zajęcie – Plewowie uprawiali pola, Kubicze wyrąb drewna, Bednarczycy zajmowali się wyrobem i naprawą beczek, a Płonkowscy pozyskiwali z drzew porost huba, używany do łatwego rozniecania ognia. Nazwa wsi pochodzi natomiast od dawnej miary powierzchni. Huba to około 30 dawnych morgów. Na takim obszarze wytyczono wieś w XVII wieku.
Znaczenie strategiczne i zabytki
Choć oddalona od głównych dróg, Huba nie pozostała całkiem odizolowana – była przystankiem dla miejscowych pasterzy i drwali. W XVIII–XIX w. we wsi powstała drobna zabudowa drewniana typowa dla regionu: chaty z bala świerkowego, kryte gontem z charakterystycznymi „sobotami” (podcieniami) wspartymi na słupach i kamienną opaską chroniącą ściany przed wilgocią. Do dziś zachowało się tu kilkanaście autentycznych budynków tego typu, stanowiących cenne przykłady tradycyjnego budownictwa karpackiego.
Na przełomie XVIII i XIX wieku miejscowy gospodarz wzniósł nad wsią kamienną kapliczkę – według legendy dziękczynny obiekt powstał po tym, jak falujący w polu żniwiarz został uniesiony trąbą powietrzną nad ziemię, a po gorliwej modlitwie cudownie bezpiecznie osiadł na powierzchni. Kapliczka stoi w punkcie z rozległym widokiem na wszystkie pasma górskie okolicy.
Dzieje nowsze
W czasach zaborów Huba znalazła się pod panowaniem Habsburgów, co w XIX wieku przyniosło względną stabilizację i rozwój infrastruktury leśnej. Po II wojnie światowej wieś weszła w skład Polski, a lokalna społeczność skupiła się na rolnictwie, pozyskiwaniu drewna i powoli rozwijającej się turystyce. W latach powojennych działająca we wsi szkoła i niewielki ośrodek zdrowia pełniły funkcje integrujące mieszkańców.
Dane z Narodowego Spisu Powszechnego z 2021 roku podają, że Huba zamieszkuje 128 osób, co czyni ją najmniejszym sołectwem gminy Czorsztyn. Brak ruchliwych dróg sprawia, że wieś zachowała spokój i wiejski charakter – prowadzi do niej tylko jedna asfaltowa droga, a gęstość zabudowy jest niewielka.
Współczesność i turystyka
Dziś Huba stanowi doskonałą bazę wypadową na liczne szlaki piesze i rowerowe w Pieninach i Gorcach. Mieszkańcy, przy wsparciu gminy, prowadzą prace konserwatorskie przy zabytkowych chatkach, wymieniają gonty i remontują zrąb budynków, zachowując lokalne tradycje budowlane. Wokół wsi funkcjonują punkty widokowe i przystanie kajakowe nad Zalewem Czorsztyńskim, a w lecie organizowane są spacery historyczne i lokalne festyny.
Huba to przykład małej podhalańskiej wsi, która dzięki swojej historii, tradycyjnemu drewnianemu budownictwu i malowniczemu położeniu wciąż przyciąga miłośników kultury Podhala i turystów szukających ciszy w otoczeniu gór.
Fot. Katarzyna Szafrańska/zabytek.pl
