27 listopada 2025 r. w Szkole Podstawowej w Maniowach odbyły się wyjątkowe warsztaty edukacyjne dla klas 4–6, zorganizowane w ramach projektu „Ocalić historię zatopionej wioski – Etap I: digitalizacja i udostępnienie archiwalnych zdjęć Starych Maniów”. Przedsięwzięcie finansowane jest przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w programie Kultura Cyfrowa 2025 i ma jeden główny cel: ocalić pamięć o miejscach i ludziach, których świat zniknął pod wodami Jeziora Czorsztyńskiego.
Dzieci podróżują w czasie
Warsztaty poprowadził Marek Wojtaszek, który od ponad 25 lat na stronie staremaniowy.pl dokumentuje historię Starych Maniów zamieszczając archiwalne zdjęcia wioski z czasów kiedy tętniła ona życiem jak również z okresu jej schyłku przed wysiedleniem. Spotkanie rozpoczęło się od krótkiej rozmowy z uczniami o tym, jaką wiedzę posiadają na temat zatopionej wioski. Okazało się, że mimo upływu lat w lokalnych rodzinach wciąż żywe są opowieści o nieistniejących już domach, gospodarstwach i miejscach spotkań.
Dzięki prezentacji archiwalnych fotografii oraz wirtualnej mapy Starych Maniów z 1965 roku uczniowie mogli zobaczyć, jak wyglądała wioska przed przesiedleniem i zalaniem. Poznali dawne układy zabudowy, typowe domy, ich funkcje oraz miejsca ważne dla lokalnej społeczności — sklepy, remizę, tartak czy szkołę. Zajęcia były nie tylko lekcją historii, ale przede wszystkim spotkaniem z własnym dziedzictwem.
Zdigitalizowane wspomnienia dostępne dla każdego
Najważniejszym efektem projektu jest uruchomienie strony zatopionewspomnienia.pl — nowoczesnego portalu, który nie tylko przechowuje zdjęcia, ale także pozwala na ich aktywne uzupełnianie i oznaczanie.
Strona oferuje min. interaktywną mapę Starych Maniów z zaznaczonymi domami i budynkami publicznymi, galerię zdjęć każdego gospodarstwa wraz z krótkim opisem i numerem domu oraz sekcję komentarzy, w której mieszkańcy mogą dodawać informacje o właścicielach, sąsiadach czy dokładnych lokalizacjach.
To właśnie dzięki komentarzom lokalnej społeczności mapa rośnie i precyzyjnie odtwarza układ dawnej wsi. Każdy, kto pamięta szczegóły dotyczące poszczególnych miejsc, może pomóc wzbogacić bazę danych.
„Mieścił się tu bar, a potem sklep tekstylny”
Wśród zdigitalizowanych materiałów znajdują się opisy dawnych budynków, które — choć krótkie — mają ogromną wartość dla potomków mieszkańców. Przy niektórych obiektach, zwłaszcza publicznych, zachowały się bardziej szczegółowe informacje. Jeden z opisów przypomina: „Mieścił się tu bar, a potem sklep tekstylny”, inny „Maniowy 185 – Masarnia. Masarnię po wojnie uruchomił Jakub Kubicz. Potem ją znacjonalizowano i włączono do Gminnej Spółdzielni. Właścicielka wyjechała do USA. Na górze natomiast mieszkali lokatorzy, rodzina Rychtarczyków”.
„Maniowy 257 – Poczta, właściciel: Jurek Jan. Dom drewniany z 1930 roku. Podpiwniczony, siedem izb na jednej kondygnacji. Przy domu Stodoła ze stajnią, letnia kuchnia oraz dwie szopy. Właściciel mieszkał w Nowym Targu, na miejscu mieszkali lokatorzy”.
Dzięki takim fragmentom dawne Maniowy ożywają, a młodsze pokolenia mogą lepiej wyobrazić sobie codzienność swoich dziadków.
Kiedy inżynierowie odpowiedzialni za budowę zapory mówili mieszkańcom, że musi być zburzony, bo woda może sięgać nawet do połowy okien, ludzie stukali się w głowę.
Drugie źródło pamięci – staremaniowy.pl
Równolegle dostępna jest również strona staremaniowy.pl, która od lat stanowi najbogatszy internetowy zbiór zdjęć Starych i Nowych Maniów, Kluszkowców oraz Czorsztyna. Serwis działa jak archiwum społeczne — zawiera setki fotografii wraz z podpisami, historiami i możliwością zamówienia odbitek.
To właśnie tam można znaleźć szczegółowe galerie tematyczne dotyczące budynków publicznych. W jednym z opisów sklepu spożywczego czytamy: „Sklep spożywczy nazwany Sklepem gromadzkim, mieścił się tuż przy szkole.” Z kolei w opisie remizy zapisano, że: „Remiza była budynkiem wielofunkcyjnym.”
Staremaniowy.pl zapewnia szerszy kontekst, liczne wspomnienia i bogate narracje, które uzupełniają bardziej uporządkowaną, mapową strukturę Zatopionych Wspomnień.
Dwa portale – jedno dziedzictwo
Oba serwisy świetnie się uzupełniają: zatopionewspomnienia.pl służy precyzyjnemu odnajdywaniu domów, dodawaniu komentarzy i budowaniu cyfrowej mapy wioski natomiast staremaniowy.pl dostarczają bogatszych opisów, wspomnień oraz szerszego archiwum zdjęć.
Razem tworzą unikatowy, cyfrowy pomnik historii, który łączy pokolenia i pozwala zachować pamięć o miejscu, którego fizycznie już nie ma, ale które wciąż żyje w sercach mieszkańców.
Społeczność buduje historię
Organizatorzy projektu zachęcają mieszkańców i ich rodziny do aktywnego współtworzenia obu portali — szczególnie poprzez dopisywanie wspomnień, identyfikowanie osób na zdjęciach i wskazywanie lokalizacji budynków. To właśnie dzięki takim działaniom możliwe jest pełne odtworzenie mapy dawnej wsi i przekazanie jej przyszłym pokoleniom. W dalszej perspektywie jest opracowanie budynków znajdujących się w innych wioskach na terenie dzisiejszej Gminy Czorsztyn.
Projekt „Ocalić historię zatopionej wioski” pokazuje, jak wielką moc ma połączenie lokalnej pamięci, technologii i zaangażowania społeczności. Dzięki niemu Stare Maniowy znów można zobaczyć, poznać i — choćby wirtualnie — odwiedzić.
