Władysław Zamoyski – hrabia, który uratował Morskie Oko | Tatry, Zakopane, historia Polski

W dniu 3 października 2025 roku obchodziliśmy 101. rocznicę śmierci Władysława hr. Zamoyskiego (1853–1924) — jednej z najważniejszych postaci w historii Tatr i Morskiego Oka. Jego wkład w ochronę gór, budowę Zakopanego i obronę polskich granic tatrzańskich zasługuje na przypomnienie.

Kim był Władysław Zamoyski?

Władysław Zamoyski urodził się 18 listopada 1853 roku w Paryżu, w arystokratycznej rodzinie o silnych tradycjach patriotycznych. Był właścicielem dóbr w Wielkopolsce (Kórnik) oraz Zakopanego i terenów tatrzańskich. Zamoyski był również filantropem, ekologiem i społecznikiem – jego działania obejmowały m.in. zalesianie, rozwój infrastruktury i wsparcie lokalnych inicjatyw.

Zakup Zakopanego i ochrona Tatr

W 1889 r. Zamoyski zakupił tatrzańskie dobra – Zakopane, Kościelisko i inne tereny, w tym rejon Morskiego Oka. Zamierzał ochronić lasy, które były zagrożone rabunkową wycinką. Ograniczył wyręby i prowadził zalesianie, dbając o przyrodę Tatr. Ponadto doprowadził do budowy linii kolejowej Chabówka – Zakopane, co znacznie ułatwiło dostęp do gór.

Spór o Morskie Oko

Jedną z najważniejszych batalii, jakie stoczył, był spór graniczny z Węgrami o Morskie Oko. Zamoyski mobilizował kartografów, prawników, historyków i górali, by udowodnić prawa Polaków do tego terenu. W 1902 r. międzynarodowy trybunał w Grazu orzekł na korzyść Zamoyskiego i Galicji. Spór trwał dalej, a ostatecznie w 1909 r. Trybunał Kasacyjny w Wiedniu oddalił apelację roszczącego się księcia Hohenlohe. Dzięki temu Morskie Oko pozostało w granicach Polski do dziś.

Inwestor i społecznik

Zamoyski inwestował znaczne środki nie tylko w ochronę przyrody, ale także w rozwój infrastruktury Zakopanego:
– elektryfikacja Zakopanego – budowa elektrowni w Kuźnicach,
– budowa wodociągów dla miasta,
– udział w rozwoju lokalnej społeczności – szkoły, organizacje społeczne, działalność charytatywna.
Zamoyski był również zaangażowany w budowę Muzeum Tatrzańskiego i przekazał materiały oraz drewno na ten cel.

Testament i dar dla Polski

Cały swój majątek – zarówno zakopiański, jak i kórnicki – przekazał w formie fundacji „Zakłady Kórnickie”. Sam pisał, że nie uważa dóbr za „swoje”, lecz za własność Polski w swoim czasowym posiadaniu. Jego dziedzictwo to nie tylko rozwój materialny Tatr, ale także etos odpowiedzialności i służby publicznej.

Dlaczego jego dziedzictwo wciąż ma znaczenie?

• Dzięki niemu Morskie Oko pozostało w granicach polskich.
• Jego podejście do ochrony przyrody może być inspiracją w czasach rosnącej turystyki górskiej i zagrożeń ekologicznych.
• Zamoyski pokazał, że majątek można przekazać na cele wspólne – jego fundacja działa jako trwały mechanizm ochrony i edukacji.