W samym sercu Szczawnicy, tuż przy reprezentacyjnym Placu Dietla, stoi okazała i wyjątkowa willa – „Holenderka”. Ten zabytkowy budynek od 170 lat przyciąga uwagę swoją nietypową architekturą i niezwykłą historią, w którą wpisali się lekarze, kuracjusze, artyści, a dziś również miłośnicy lokalnego dziedzictwa. „Holenderka” od czasów powstania pozostaje ważnym punktem orientacyjnym na mapie uzdrowiska, tworząc wraz z sąsiednimi willami „Pod Bogarodzicą” i „Domem nad Zdrojami” charakterystyczne zamknięcie placu od strony północnej.
Budynek usytuowany jest tuż przy wylocie ulicy Kowalczyk, gdzie przez lata tętniło życie uzdrowiskowe.
Dziś „Holenderka” zachwyca nie tylko swoją architekturą, lecz także funkcją – w dobudowanej części mieści się Muzeum Historii Uzdrowiska, a na piętrze – biura spółki Thermaleo.
Architektura z duszą
Willa „Holenderka” została wzniesiona w 1855 roku według projektu Józefa Szalaya – założyciela i wizjonera szczawnickiego uzdrowiska. Jej architektura to niezwykłe połączenie kamiennego parteru i piętra wykonanego w konstrukcji muru pruskiego. Ten charakterystyczny styl, nawiązujący do nurtu szwajcarsko-tyrolskiego, zyskał potocznie miano „holenderskiego”, co z czasem przylgnęło do willi jako jej nazwa.
Wnętrze budynku zostało zaprojektowane z myślą o funkcji mieszkalnej. Parter mieścił jednoizbowe mieszkanie z alkową i kuchnią, natomiast na piętrze znajdowały się trzy pokoje z przedpokojem i balkonem. Budynek od samego początku prezentował się elegancko i funkcjonalnie, będąc jednocześnie wyrazem estetyki i praktycznego podejścia do projektowania przestrzeni w kurorcie.
Willa w której leczono
Już pod koniec XIX wieku „Holenderka” pełniła istotną rolę w życiu uzdrowiska. W 1896 roku ulokowano tu biura Zakładu Zdrojowego – głównego ośrodka organizacyjnego kurortu. W tym samym czasie budynek stał się siedzibą praktyki lekarskiej doktora Rudolfa Hammerschlaga z Krościenka, który przyjmował pacjentów aż do końca życia. Po nim, do 1939 roku, gabinet prowadził jego syn Roman.
Podczas II wojny światowej w willi mieszkał i przyjmował pacjentów prof. Władysław Szumowski – lekarz i profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, który przez dekady leczył mieszkańców i kuracjuszy Szczawnicy. Obecność tak wybitnej postaci w czasie okupacji nadała miejscu szczególną rangę i znaczenie.
W okresie PRL-u, w latach 70. i 80., „Holenderka” stała się siedzibą biura podróży Orbis. Kuracjusze korzystali z tej placówki, by załatwiać bilety kolejowe i organizować podróże powrotne z uzdrowiska.
Od stajni do muzeum
Przestrzeń sąsiadująca z willą również ma bogatą historię. Jeszcze w połowie XX wieku mieściły się tu stajnie i wozownie, które obsługiwały transport uzdrowiskowy. W latach 60. powstała tu rozlewnia wody mineralnej „Szczawniczanka”, która działała aż do początku XXI wieku.
W latach 2007–2008 rozlewnię zlikwidowano, a na jej miejscu wzniesiono nowy budynek stylizowany na willę „Holenderkę”. Na jego parterze w 2010 roku otwarto Muzeum Historii Uzdrowiska – instytucję prezentującą pamiątki, eksponaty i opowieści związane z historią lecznictwa w Szczawnicy. Muzeum to nie tylko miejsce wystaw – regularnie odbywają się tu wydarzenia kulturalne, spotkania, warsztaty i wernisaże, co czyni je aktywną częścią lokalnej sceny kulturalnej.
Nowe życie Holenderki
Na piętrze nad muzeum swoją siedzibę ma spółka Thermaleo – firma rodzinna założona przez potomków hrabiego Adama Stadnickiego, dawnego właściciela dóbr szczawnickich. Spółka powstała w 2004 roku z myślą o odnowieniu świetności uzdrowiska i dziś prowadzi działania rewitalizacyjne wybranych obiektów.
Miejsce, które łączy historię i teraźniejszość
Dziś willa „Holenderka” to coś więcej niż zabytkowy budynek. To symbol trwania – od czasów Szalaya, przez lekarzy i podróżnych, po dzisiejszych turystów i mieszkańców. Zachowana architektura, dynamiczne muzeum i siedziba firmy opiekującej się przyszłością uzdrowiska – wszystko to sprawia, że „Holenderka” pozostaje jednym z najważniejszych punktów na mapie Szczawnicy. Dzięki połączeniu historii i współczesności, willa ta wciąż opowiada swoją opowieść – o miejscu, które przez dziesięciolecia leczyło ciało, duszę i pamięć.
(MMC)
Jeśli podoba się Ci ten artykuł możesz postawić kawę autorowi doceniając jego pracę.
Dziękujemy za wsparcie !
https://buycoffee.to/mojepieniny.pl
