Na zamku dolnym w Czorsztynie trwają intensywne prace archeologiczne, które rozpoczęły się w październiku 2024 roku z inicjatywy Muzeum Ziemi Bieckiej na zlecenie Pienińskiego Parku Narodowego. Podczas prac odkryto wiele XVII wiecznych reliktów min. kafli piecowych, monet, pozostałości stajni i kamiennego muru.
„Naszym celem jest przede wszystkim rozpoznanie zabudowy gospodarczej po zachodniej stronie dawnej drogi wjazdowej na zamek, rozpoznanie zachodniego zamknięcia zamku, czyli odkrycie przebiegu zachodniego muru obwodowego zamku dolnego oraz rozpoznanie budynku bramnego zamku dolnego ”
– wyjaśnia dr Paweł Kocańda pracownik naukowy Muzeum Ziemi Bieckiej.
Badania poprzedzają planowaną rewitalizację tej części warowni, obejmującą m.in. budowę nowego budynku kasowego i rekonstrukcję murów oraz zabudowy gospodarczej.
W sezonie 2024 otworzono jeden wykop, którego północna ściana przylegała do wewnętrznego lica muru obwodowego.
„Dzięki eksploracji udało się odsłonić relikty XVII‑wiecznej stajni, wspomnianej w lustracji z 1616–1617 roku – zachowała się m.in. oryginalna posadzka ceglana” – relacjonuje dr Kocańda. Ponadto badacze natrafili na układ stratygraficzny z warstwami sięgającymi XIV stulecia.
We wschodniej części wykopu odsłonięto mur kamienny o długości 9 m i szerokości 1,2 m, rozwarstwiający się na dwie fazy chronologiczne. Starszy fragment stanowił ścianę zachodnią bramy zamku dolnego. Z kolei młodszy archeolodzy identyfikują jako ścianę jednego z budynków gospodarczych. Jak podkreśla dr Kocańda teren ten był już częściowo badany przez innego badacza w latach 2018-2021.
W 2025 roku zaplanowano przebadanie dwóch wykopów – nr 2 i 3. Wykop nr 2 założony został po zachodniej stronie zamku dolnego, na przedłużeniu istniejącego fragmentu muru o przebiegu północ-południe, który przez wielu badaczy uchodził za relikt ściany zamykającej warownię od zachodu.
„Prace w wykopie nie potwierdziły tych hipotez. Odkryto jego dalszy ciąg o długości 3,5 m, który był intencjonalnie zakończony. W związku z tym mur ten nie może zostać uznany za ścianę zachodnią zamku. Zapewne mamy do czynienia z ścianą nieznanego budynku gospodarczego. W dalszych partiach wykopu odkryto spaloną konstrukcję drewnianą, datowaną na okres nowożytny oraz dwa inne, mocno zniszczone fragmenty murów, o przebiegu wschód-zachód”- mówi dr Kocańda.
Na przełomie maja i czerwca 2025 rozpoczęto także eksplorację wykopu nr 3, który zajął przestrzeń dzisiejszego wjazdu na zamek dolny. Celem wykopu będzie rozpoznanie układu przestrzennego budynku bramnego, jego chronologii oraz stratygrafii nawarstwień. Na chwilę obecną odsłonięto wschodni mur bramy, który częściowo badany był już w latach 2014 i 2018-2021. Prace w wykopie wciąż trwają.
Przez dwa sezony badawczy zebrano również bardzo pokaźny zbiór zabytków ruchomych, wśród których największą ilość stanowiły fragmenty średniowiecznych i nowożytnych naczyń ceramicznych, kafli piecowych oraz ułamków szklanych. Zebrano także kilkaset przedmiotów metalowych, wśród których należy wymienić kilka monet, groty bełtów i strzał, fragmenty noży, wędzidło i inne przedmioty codziennego użytku.
Podczas dwóch sezonów badawczych zebrano pokaźny zbiór zabytków ruchomych, w tym średniowieczne i nowożytne naczynia ceramiczne, kafle piecowe, ułamki szkła oraz kilkaset przedmiotów metalowych: monety, groty bełtów i strzał, fragmenty noży czy wędzidło. Przeprowadzono również badania nieinwazyjne – georadarowe – zachodniej części zamku. W pracach aktywnie uczestniczyli członkowie Podhalańskiej Grupy Eksploracyjnej.
Na ten rok prace archeologiczne na zamku dolnym w Czorsztynie zostały zakończone co jest podyktowane pracami konserwatorskimi. Do badań archeolodzy planują powrócić w przyszłym roku, gdy ruszy kolejny etap robót. Po zakończeniu całości prac archeologicznych i badań zostaną opublikowane ich wyniki.
15 lipca (wtorek) o godz. 18. 00 w Muzeum – Zespół Zamkowy w Niedzicy odbędzie się wykład dr Kocańdy z Muzeum Ziemi Bieckiej pt. „Zamek w Czorsztynie w świetle najnowszych badań archeologicznych z roku 2024, 2025” podczas którego zostaną zaprezentowane odkrycia i wnioski z badań archeologicznych prowadzonych na zamku w latach 2024, 2025.
