Szlachtowa to malownicza miejscowość położona w południowej Polsce, w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, na terenie gminy Szczawnica. Jest to jedna z czterech tzw. wsi łemkowskich w Pieninach, obok Jaworek, Białej Wody i Czorsztyna. Na tych kilkunastu fotografiach można zobaczyć Szlachtową sprzed 40 lat.
Szlachtowa została założona prawdopodobnie w XIV wieku, w okresie intensywnego osadnictwa na tych terenach. Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z 1413 roku. Miejscowość początkowo rozwijała się jako osada pasterska, podobnie jak inne wsie w regionie, korzystając z bogatych pastwisk i korzystnych warunków naturalnych Pienin.
Osadnictwo Wołoskie i kultura łemkowska
Szlachtowa była jedną z osad, która rozwinęła się dzięki osadnictwu wołoskiemu (pasterskiemu), które przybyło na tereny południowej Polski z terenów Bałkanów od XIV do XVI wieku. W wyniku tego procesu miejscowa ludność przejęła wiele elementów kultury wołoskiej, w tym tradycje pasterskie i charakterystyczny styl budownictwa. W XVIII wieku wieś była zamieszkana głównie przez Łemków – grupę etniczną o charakterystycznej kulturze i języku, należącą do Kościoła greckokatolickiego.
Okres I i II wojny światowej
Po I wojnie światowej Szlachtowa znalazła się w granicach odrodzonej Polski. W czasie II wojny światowej region ten był miejscem działań partyzanckich, a ludność cywilna była narażona na represje ze strony niemieckich okupantów.
Akcja „Wisła” i wysiedlenia Łemków
W 1947 roku miało miejsce jedno z najbardziej dramatycznych wydarzeń w historii Szlachtowej – Akcja „Wisła”, podczas której władze komunistyczne PRL przystąpiły do masowych wysiedleń ludności łemkowskiej.
Łemkowie, oskarżeni o wspieranie Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), zostali przymusowo przesiedleni na Ziemie Odzyskane (dzisiejsza zachodnia Polska). W wyniku tych działań wieś opustoszała, a jej pierwotni mieszkańcy rozproszyli się po całym kraju. Po wysiedleniach tereny te były stopniowo zasiedlane przez ludność napływową, głównie z terenów sąsiadujących.
Powojenne losy i rozwój turystyki
W latach 60. i 70. XX wieku Szlachtowa była częścią gromady Szczawnica, a od 1973 roku stała się częścią miasta i gminy Szczawnica. Dzięki swojemu malowniczemu położeniu w Pieninach, wieś stopniowo zyskiwała na znaczeniu jako miejsce turystyczne, szczególnie po przyłączeniu do Szczawnicy – popularnego uzdrowiska. Współcześnie Szlachtowa jest znana z turystyki pieszej i rowerowej, a także z bliskości do Pienińskiego Parku Narodowego i słynnego spływu Dunajcem.
Zabytki i atrakcje turystyczne
Cerkiew św. Dymitra: Jednym z najważniejszych zabytków Szlachtowej jest cerkiew greckokatolicka pw. św. Dymitra, zbudowana w 1909 roku. Po wysiedleniach Łemków cerkiew została przekształcona w kościół rzymskokatolicki pw. Matki Bożej Pośredniczki Łask.
Drewniana architektura: Wieś zachowała elementy tradycyjnej drewnianej zabudowy, charakterystycznej dla regionu, co przyciąga turystów poszukujących autentycznego klimatu Pienin.
Szlaki turystyczne: Szlachtowa stanowi świetną bazę wypadową do wycieczek po Pieninach, w tym na pobliską Wysoką (1050 m n.p.m.) – najwyższy szczyt Pienin, będący częścią tzw. Małych Pienin.
Fot. zabytek.pl
